Τους πέντε πεσόντες και τον αγνοούμενο Κυριάκο Φραντζή τίμησε το Πελένδρι σε εθνικό μνημόσυνο, με τον Υπουργό Υγείας Νεόφυτο Χαραλαμπίδη να τονίζει ότι η Πολιτεία οφείλει να συνεχίσει την προσπάθεια για εξακρίβωση της τύχης κάθε αγνοουμένου.
Στον επιμνημόσυνο λόγο του, ο Υπουργός αναφέρθηκε σε έξι ανθρώπους της κοινότητας, οι πορείες των οποίων συνδέθηκαν με τον απελευθερωτικό αγώνα της ΕΟΚΑ, το πραξικόπημα και την τουρκική εισβολή του 1974: τον Σωτήρη Τσαγγάρη, τον Γιαννάκη Ιωάννου Παντελή, τον Αντώνη Αντωνίου, τον Νίκο Καρασαμάνη, τον Νεόφυτο Χηράτο και τον αγνοούμενο Κυριάκο Φραντζή.
Η θυσία του Σωτήρη Τσαγγάρη
Τον Φεβρουάριο του 1957, ενώ το Πελένδρι βρισκόταν υπό κατ’ οίκον περιορισμό, ο Σωτήρης Τσαγγάρης βγήκε από το αποκλεισμένο χωριό μαζί με τον αγωνιστή Παναγιώτη Αριστείδου. Σκοπός του ήταν να τον οδηγήσει σε ασφαλή περιοχή και να τον συνδέσει με άλλους αντάρτες.
Ο Τσαγγάρης βοηθούσε τον Αγώνα μεταφέροντας πληροφορίες και αγωνιστές, καθώς και εξασφαλίζοντας χώρους προστασίας. Ήταν 34 ετών, επιπλοποιός και πατέρας τεσσάρων παιδιών, με το μικρότερο παιδί του να γεννιέται μετά τον θάνατό του και να παίρνει το όνομά του.
Λίγο έξω από το χωριό, οι δύο άνδρες συνάντησαν βρετανική περίπολο. Ο άοπλος Σωτήρης Τσαγγάρης τραυματίστηκε θανάσιμα, ενώ οι αποικιακές αρχές επέτρεψαν μόνο σε στενούς συγγενείς να παραστούν στην ταφή του. Κατά την ταφή, ελληνική σημαία που είχε μεταφερθεί κρυφά στο κοιμητήριο απλώθηκε πάνω στη σορό του.
Η άρνηση συμμετοχής στο πραξικόπημα
Ο Γιαννάκης Ιωάννου Παντελή ήταν 17 ετών και υπηρετούσε στην 31η Μοίρα Καταδρομών. Σύμφωνα με τα διασωθέντα στοιχεία που επικαλέστηκε ο Υπουργός, δολοφονήθηκε στο στρατόπεδο όπου υπηρετούσε, επειδή αρνήθηκε να συμμετάσχει στο πραξικόπημα της 15ης Ιουλίου 1974.
Ο κ. Χαραλαμπίδης ανέφερε ότι η στάση του εκδηλώθηκε σε μια περίοδο κατά την οποία είχε καταλυθεί η συνταγματική τάξη και τα όπλα είχαν στραφεί εναντίον της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Οι πεσόντες της τουρκικής εισβολής
Ο Αντώνης Αντωνίου, 20 ετών και δόκιμος ανθυπολοχαγός της 33ης Μοίρας Καταδρομών, θεάθηκε για τελευταία φορά στις 22 Ιουλίου 1974 μαζί με την ομάδα του, στην περιοχή του Αγίου Γεωργίου Κερύνειας.
Για 36 χρόνια αυτή παρέμενε η τελευταία πληροφορία που διέθετε η οικογένειά του. Το 2010, τα οστά του εντοπίστηκαν σε ομαδικό τάφο δίπλα στο γήπεδο του «Πράξανδρου», στην κατεχόμενη Κερύνεια. Μαζί τους βρέθηκε και το χιτώνιό του, το οποίο έφερε σημάδια από σφαίρες. Ακολούθησε η ταφή του στη γενέτειρά του.
Ο Νίκος Καρασαμάνης υπηρετούσε ως έφεδρος στο 336 Τάγμα Επιστρατεύσεως, που είχε αναλάβει την άμυνα της περιοχής του Αγίου Παύλου στη Λευκωσία. Στις 17 Αυγούστου 1974 τραυματίστηκε θανάσιμα από θραύσματα όλμου, ενώ κάλυπτε την υποχώρηση των συμπολεμιστών του.
Για χρόνια περιλαμβανόταν στον κατάλογο των αγνοουμένων. Μετά τον εντοπισμό και την ταυτοποίηση των οστών του, επέστρεψε στο Πελένδρι για την ταφή του.
Ο Νεόφυτος Χηράτος ήταν 19 ετών, εργαζόταν στις οικοδομές και φοιτούσε στην Τεχνική Σχολή Λεμεσού, με στόχο να γίνει αρχιτέκτονας. Υπηρετούσε στο 211 Τάγμα Πεζικού και έπεσε στις 23 Ιουλίου 1974 στη Νεάπολη, υπερασπιζόμενος μαζί με τους συμπολεμιστές του τις θέσεις τους απέναντι στις τουρκικές δυνάμεις.
Τα οστά του εντοπίστηκαν πολλά χρόνια αργότερα σε ομαδικό τάφο στον Τράχωνα και ταυτοποιήθηκαν.
Η αναμονή για τον Κυριάκο Φραντζή
Ο Κυριάκος Φραντζής υπηρετούσε στο 361 Τάγμα Πεζικού, στην επαρχία Κερύνειας. Κατά την πρώτη φάση της εισβολής είχε επιστρέψει για λίγες ημέρες στο Πελένδρι λόγω προβλήματος υγείας.
Στις 14 Αυγούστου, παρότι δεν είχε αναρρώσει πλήρως, αποφάσισε να επιστρέψει στη μονάδα του. Όπως αναφέρθηκε στον επιμνημόσυνο λόγο, επέμενε ότι η θέση του ήταν δίπλα στους συμπολεμιστές του.
Θεάθηκε για τελευταία φορά κατά την υποχώρηση που ακολούθησε τη δεύτερη τουρκική επίθεση. Πενήντα δύο χρόνια μετά, η τύχη του εξακολουθεί να αγνοείται και η οικογένειά του συνεχίζει να αναμένει απαντήσεις.
Για τον λόγο αυτό, μαζί με το μνημόσυνο των πέντε πεσόντων, τελέστηκε δέηση για τον Κυριάκο Φραντζή. Ο Υπουργός υπογράμμισε ότι η υποχρέωση της Πολιτείας να εξακριβώσει την τύχη του παραμένει ακέραιη.
«Το καθήκον μας παραμένει ανεκπλήρωτο»
Ο κ. Χαραλαμπίδης σημείωσε ότι, παρά τις διαφορετικές ιστορικές συνθήκες, τις έξι πορείες ένωνε η αίσθηση καθήκοντος και η υπεράσπιση της πατρίδας, της ελευθερίας και της δημοκρατίας.
Αναφερόμενος στη συνεχιζόμενη διαίρεση της Κύπρου και στις οικογένειες που περιμένουν απαντήσεις, τόνισε ότι η πάροδος του χρόνου δεν μπορεί να καταστήσει αποδεκτή την κατοχή ούτε να κλείσει την υπόθεση οποιουδήποτε αγνοουμένου χωρίς οριστική απάντηση.
Κάλεσε, παράλληλα, σε προστασία της δημοκρατίας, διατήρηση της ιστορικής μνήμης και συνέχιση της προσπάθειας για ελευθερία και επανένωση. Όπως ανέφερε, όσο η Κύπρος παραμένει μοιρασμένη και έστω ένας αγνοούμενος δεν έχει επιστρέψει, το καθήκον παραμένει ανεκπλήρωτο.
Ολόκληρος ο επιμνημόσυνος λόγος του Υπουργού Υγείας είναι διαθέσιμος στην επίσημη κυβερνητική ιστοσελίδα.
