Στρωματογραφημένα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα και κεραμική του 15ου-17ου αιώνα π.Χ. αποκάλυψε για πρώτη φορά η Σουηδική Αποστολή στη θέση Δρομολαξιά-Βυζακιά, στο Χαλά Σουλτάν Τεκκέ. Τα ευρήματα της ανασκαφικής περιόδου του 2026 προσφέρουν νέα δεδομένα για την πρωιμότερη κατοίκηση και τις απαρχές της αστικοποίησης ενός από τα σημαντικότερα κέντρα της Εποχής του Χαλκού στην Κύπρο.
Οι έρευνες πραγματοποιήθηκαν τον Φεβρουάριο, τον Μάιο και τον Ιούνιο του 2026 από διεθνή ομάδα εμπειρογνωμόνων και φοιτητών. Επικεφαλής ήταν ο Καθηγητής Peter M. Fischer του Πανεπιστημίου του Gothenburg και η Καθηγήτρια Teresa Bürge των Πανεπιστημίων του Gothenburg και της Βέρνης.
Το παλαιότερο τεκμηριωμένο στάδιο κατοίκησης
Προηγούμενες ανασκαφές είχαν εντοπίσει τα αρχαιότερα αστικά κατάλοιπα του χώρου, τα οποία χρονολογούνται στον 14ο αιώνα π.Χ. Είχαν επίσης βρεθεί διάσπαρτα όστρακα από το τέλος της Μέσης και την πρώιμη Ύστερη Εποχή του Χαλκού, χωρίς όμως να συνδέονται με σύγχρονά τους στρώματα κατοίκησης.
Η ανασκαφή του 2026 αλλάζει αυτή την εικόνα, καθώς αποκάλυψε για πρώτη φορά αρχιτεκτονικά κατάλοιπα σε στρωματογραφική συνάφεια και διαγνωστική κεραμική που χρονολογούνται από τον 15ο έως τον 17ο αιώνα π.Χ. Οι ανακαλύψεις αντιστοιχούν στα Στρώματα 4, 5 και 6 της στρωματογραφικής ακολουθίας της θέσης.
Στο Στρώμα 4 εντοπίστηκαν χαρακτηριστικά κεραμικά σύνολα, μεταξύ των οποίων White Slip I, Base-ring I, δίχρωμη τροχήλατη κεραμική και κεραμικά Black and Red Slip. Η εισηγμένη κεραμική αυτής της φάσης περιορίζεται, προς το παρόν, σε αδρακτόσχημες φυάλες τύπου Anatolian Red Lustrous Wheel-made.
Στα συγκεκριμένα επίπεδα δεν βρέθηκε αιγαιακή κεραμική. Σύμφωνα με την ανακοίνωση του Τμήματος Αρχαιοτήτων, η απουσία της επιβεβαιώνει προηγούμενες παρατηρήσεις ότι οι εισαγωγές από τη μυκηναϊκή πολιτισμική σφαίρα κορυφώθηκαν αργότερα, κατά τον 14ο και τις αρχές του 13ου αιώνα π.Χ.
Στα Στρώματα 5 και 6, τα White Slip I και Base-ring I απουσιάζουν σχεδόν πλήρως, με εξαίρεση λίγα πιθανά δείγματα Proto White Slip και Proto Base-ring. Κυριαρχούν αγγεία που συνδέονται με τη μετάβαση από τη Μέση στην Ύστερη Εποχή του Χαλκού και, εν μέρει, με τη Μέση Κυπριακή ΙΙΙ, όπως οι κατηγορίες Red-on-Red, Red-on-Black και White Painted IV–VI.
Η σύνθεση αυτών των ευρημάτων παρέχει σημαντικές ενδείξεις για την πρωιμότερη κατοίκηση που έχει τεκμηριωθεί έως σήμερα στο Χαλά Σουλτάν Τεκκέ και συμβάλλει στον προσδιορισμό του χρονολογικού και πολιτισμικού πλαισίου μέσα στο οποίο αναπτύχθηκε αργότερα η πόλη.
Έρευνες στην Αστική Συνοικία 1
Πέρα από τις συμπληρωματικές εργασίες στο νεκροταφείο, η φετινή ανασκαφική περίοδος επικεντρώθηκε στην Αστική Συνοικία 1 του οικισμού. Την ανασκαφή και τη μελέτη των ευρημάτων διηύθυναν οι Peter M. Fischer και Teresa Bürge, με τη συνδρομή του δρος Rainer Feldbacher και διεθνούς ομάδας ειδικών και φοιτητών.
Στις έρευνες συμμετείχαν και επιστήμονες από το Ινστιτούτο Κύπρου. Η Καθηγήτρια Kirsi Lorentz και η δρ Yuko Miyauchi πραγματοποίησαν βιοαρχαιολογικές μελέτες, ενώ ο Καθηγητής Sorin Hermon συνέβαλε στη δισδιάστατη και τρισδιάστατη τεκμηρίωση, καθώς και στις μη καταστροφικές αναλύσεις αρχαιολογικών υλικών.
Μεγάλο κέντρο παραγωγής και εμπορίου
Το Χαλά Σουλτάν Τεκκέ κάλυπτε έκταση έως και 50 εκταρίων και, σύμφωνα με το Τμήμα Αρχαιοτήτων, αποτελεί τη μεγαλύτερη γνωστή θέση της Εποχής του Χαλκού στην Κύπρο. Ιδρύθηκε στα τέλη του 17ου αιώνα π.Χ., κατά τη μετάβαση από τη Μέση στην Ύστερη Εποχή του Χαλκού, και ευημέρησε για περίπου πέντε αιώνες, μέχρι την καταστροφή και εγκατάλειψή του γύρω στο 1150 π.Χ.
Η οικονομική ανάπτυξή του στηριζόταν σε μεγάλο βαθμό στην παραγωγή και εξαγωγή χαλκού. Σωροί σκωρίας, μετάλλευμα χαλκού, κάμινοι και χωνευτήρια τεκμηριώνουν μεγάλης κλίμακας μεταλλουργική δραστηριότητα μέσα στην πόλη. Πρώτες ύλες από την οροσειρά του Τροόδους υποβάλλονταν σε τοπική επεξεργασία και εξάγονταν μέσω του προστατευμένου λιμανιού της.
Τα εισηγμένα αντικείμενα που έχουν βρεθεί στη θέση καταδεικνύουν τη συμμετοχή της σε εμπορικά δίκτυα μεγάλων αποστάσεων. Αγαθά έφθαναν από περιοχές που εκτείνονταν από τη Σαρδηνία έως το Αφγανιστάν και την Ινδία, καθώς και από τη Βαλτική έως τη Νουβία. Ιδιαίτερα κατά τον 14ο και τον 13ο αιώνα π.Χ., το Χαλά Σουλτάν Τεκκέ είχε εξελιχθεί σε σημαντικό κόμβο εμπορίου στη Μεσόγειο και πέραν αυτής.
Τα αποτελέσματα του 2026 φωτίζουν τις διαδικασίες μέσα από τις οποίες ο αρχικός οικισμός μετατράπηκε σταδιακά σε σημαντικό αστικό και εμπορικό κέντρο της μεσογειακής Εποχής του Χαλκού.
Αρχική πηγή: Τμήμα Αρχαιοτήτων – Υφυπουργείο Πολιτισμού
