Στο τελικό στάδιο βρίσκεται το εθνικό νομοθετικό πλαίσιο για την εφαρμογή του ευρωπαϊκού Κανονισμού για την τεχνητή νοημοσύνη, σύμφωνα με όσα ανέφερε ο Υπουργός Οικονομικών Μάκης Κεραυνός σε διάλεξή του στη Σχολή Οικονομικών Επιστημών και Διοίκησης του Πανεπιστημίου Κύπρου. Παρουσιάζοντας τις κυβερνητικές ενέργειες και τις δυνατότητες αξιοποίησης της τεχνολογίας στην οικονομική πολιτική, υπογράμμισε παράλληλα τους κινδύνους για την απασχόληση, τις ανισότητες και τη συγκέντρωση οικονομικής ισχύος.
Η διάλεξη είχε θέμα «Η Τεχνητή Νοημοσύνη στην Υπηρεσία Άσκησης Οικονομικής Πολιτικής» και πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του θεσμού της ετήσιας διάλεξης του Υπουργού Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο Κύπρου.
Ολοκληρώνεται το εθνικό νομοθετικό πλαίσιο
Ο κ. Κεραυνός ανέφερε ότι η Κυπριακή Δημοκρατία έχει ήδη προχωρήσει σε σειρά ενεργειών για την εφαρμογή του Κανονισμού της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την τεχνητή νοημοσύνη. Με απόφαση του Υπουργικού Συμβουλίου καθορίστηκαν οι βασικές αρμόδιες Αρχές, ενώ αναπτύσσονται οι διαδικασίες για την άσκηση των σχετικών αρμοδιοτήτων.
Το Υφυπουργείο Έρευνας, Καινοτομίας και Ψηφιακής Πολιτικής έχει αναλάβει τον ευρύτερο συντονιστικό και στρατηγικό ρόλο. Στις αρμοδιότητές του περιλαμβάνονται η παρακολούθηση των ευρωπαϊκών εξελίξεων, η διαμόρφωση της εθνικής στρατηγικής κατεύθυνσης και ο συντονισμός των ενεργειών για την εφαρμογή του πλαισίου στην Κύπρο.
Ο Επίτροπος Επικοινωνιών έχει οριστεί ως Κοινοποιούσα Αρχή, Αρχή Εποπτείας της Αγοράς και Ενιαίο Σημείο Επαφής. Η Επίτροπος Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα έχει οριστεί ως Αρχή Εποπτείας της Αγοράς για συγκεκριμένα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης υψηλού κινδύνου, μεταξύ άλλων στους τομείς της επιβολής του νόμου, της διαχείρισης των συνόρων, της απονομής δικαιοσύνης και της δημοκρατίας.
Στο νομοσχέδιο εφαρμογής του Κανονισμού, το οποίο τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση, προτείνεται επίσης η Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου να ενεργεί ως Αρχή Εποπτείας της Αγοράς για συστήματα υψηλού κινδύνου που χρησιμοποιούνται από χρηματοοικονομικά ιδρύματα, όταν αυτά συνδέονται άμεσα με χρηματοοικονομικές υπηρεσίες για τις οποίες η ΚΤΚ έχει εποπτική αρμοδιότητα.
Παράλληλα, ανεξάρτητος σύμβουλος εκπονεί τεχνοοικονομική μελέτη, η οποία, όπως είπε ο Υπουργός, ολοκληρώνεται εντός των ημερών. Η μελέτη εξετάζει το προτεινόμενο μοντέλο λειτουργίας, τις διαδικασίες, τις ανάγκες σε ανθρώπινο δυναμικό και τεχνογνωσία, καθώς και τις απαιτούμενες τεχνικές υποδομές και τους πόρους των αρμόδιων Αρχών.
Τρεις εφαρμογές στην οικονομική πολιτική
Ο Υπουργός παρουσίασε τρία βασικά πεδία στα οποία η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί, κατά την εκτίμησή του, να ενισχύσει την άσκηση οικονομικής πολιτικής. Το πρώτο αφορά την ταχύτερη παρακολούθηση και πρόβλεψη των οικονομικών εξελίξεων, μέσω της αξιοποίησης δεδομένων υψηλής συχνότητας.
Όπως εξήγησε, παραδοσιακοί δείκτες όπως το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν, ο πληθωρισμός, η ανεργία και η βιομηχανική παραγωγή παραμένουν απαραίτητοι, αλλά ορισμένοι δημοσιεύονται με καθυστέρηση ή αναθεωρούνται. Η χρήση συχνότερων δεδομένων θα μπορούσε να επιτρέπει την έγκαιρη αναγνώριση μεταβολών στην κατανάλωση, στην επιχειρηματική δραστηριότητα και σε άλλους δείκτες.
Το δεύτερο πεδίο αφορά τον σχεδιασμό και την εφαρμογή της δημοσιονομικής πολιτικής. Επικαλούμενος τις σχετικές κατευθύνσεις του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου, ο κ. Κεραυνός αναφέρθηκε στη διαχείριση των δημόσιων εσόδων και στην αποδοτικότητα των δημόσιων δαπανών.
Στα έσοδα, η τεχνολογία θα μπορούσε να υποστηρίξει τις φορολογικές και τελωνειακές αρχές στην ανάλυση κινδύνων, στην αναγνώριση ύποπτων συναλλαγών και στην καλύτερη αξιοποίηση πληροφοριών. Διευκρίνισε ότι στόχος δεν είναι η αδιάκριτη εντατικοποίηση των ελέγχων, αλλά η αποτελεσματικότερη στόχευσή τους και ο περιορισμός των περιττών διοικητικών βαρών για τους συνεπείς φορολογουμένους.
Στις δημόσιες δαπάνες, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να αξιοποιηθεί στην ανάλυση προϋπολογισμών, στον εντοπισμό ασυνήθιστων προτύπων στις δημόσιες συμβάσεις και στην αξιολόγηση της στόχευσης κοινωνικών προγραμμάτων. Το τρίτο πεδίο είναι η συνεχής αξιολόγηση των οικονομικών πολιτικών, ώστε να εξετάζεται κατά πόσο κάθε δημόσια δαπάνη και απόφαση επιτυγχάνει τον σκοπό για τον οποίο σχεδιάστηκε.
«Δεν θα αντικαταστήσει τους δημόσιους υπαλλήλους»
Ο κ. Κεραυνός επισήμανε ότι η τεχνολογία δεν εγγυάται από μόνη της αποτελεσματικότερη δημόσια διοίκηση. Απαιτούνται αξιόπιστα δεδομένα, κατάλληλες ψηφιακές υποδομές, εκπαίδευση του ανθρώπινου δυναμικού και σαφές πλαίσιο διακυβέρνησης.
Τόνισε ότι η τεχνητή νοημοσύνη θα αντικαταστήσει ορισμένες εργασίες, όχι όμως τους δημόσιους υπαλλήλους. Κατά τον ίδιο, η Δημόσια Υπηρεσία οφείλει να αξιοποιήσει την τεχνολογία για ταχύτερες και απλούστερες διαδικασίες, με επίκεντρο την εξυπηρέτηση του πολίτη, διατηρώντας κρίσιμο τον ανθρώπινο παράγοντα.
Παραγωγικότητα, επενδύσεις και κίνδυνος ανισοτήτων
Σύμφωνα με την ανάλυση του Υπουργού, η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να επιταχύνει την επεξεργασία μεγάλου όγκου πληροφοριών, να αυτοματοποιήσει επαναλαμβανόμενες εργασίες, να βελτιώσει την ακρίβεια των προβλέψεων και να υποστηρίξει την ανάπτυξη νέων προϊόντων και υπηρεσιών.
Εκτίμησε ότι βραχυπρόθεσμα μπορεί να αυξήσει την παραγωγικότητα και να μειώσει το κόστος σε επιχειρήσεις, εμπόριο και τράπεζες. Μεσοπρόθεσμα αναμένεται, όπως είπε, βαθύτερη ενσωμάτωσή της σε όλα τα στάδια της παραγωγικής αλυσίδας.
Παράλληλα, έθεσε το ερώτημα κατά πόσο τα οφέλη της ανάπτυξης θα κατανέμονται ισόρροπα. Προειδοποίησε ότι ο έλεγχος των δεδομένων και των τεχνολογικών υποδομών από μεγάλες εταιρείες μπορεί να οδηγήσει σε ολιγοπωλιακή διάρθρωση της παγκόσμιας οικονομίας και σε ανισότητες μεταξύ εργαζομένων, αλλά και μεταξύ μικρών και μεγάλων επιχειρήσεων.
Σε αυτό το πλαίσιο, απέδωσε στις κυβερνήσεις ενεργό ρόλο στην αναδιανομή του παραγόμενου πλούτου, στη φορολόγηση του άυλου κεφαλαίου και στη στήριξη της εκπαίδευσης, της διά βίου μάθησης και της τεχνολογικής κατάρτισης.
Αναφερόμενος στο ύψος των επενδύσεων στον τομέα, είπε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες προηγούνται με 75%, η Κίνα βρίσκεται στο 12% έως 15% και η Ευρώπη στο 5%. Για την Κύπρο, σημείωσε ότι η αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών μπορεί να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητα, την εξωστρέφεια των υπηρεσιών και τη διαφοροποίηση της παραγωγικής βάσης.
Η αγορά εργασίας και η προσαρμογή των εργαζομένων
Ο Υπουργός αναφέρθηκε σε εκτίμηση του ΔΝΤ σύμφωνα με την οποία περίπου το 60% των εργαζομένων στις προηγμένες ευρωπαϊκές οικονομίες απασχολείται σε επαγγέλματα με μεγάλη έκθεση στην τεχνητή νοημοσύνη. Διευκρίνισε ότι αυτό δεν σημαίνει πως κινδυνεύει να εξαφανιστεί το αντίστοιχο ποσοστό θέσεων εργασίας, καθώς η έκθεση μπορεί να συνεπάγεται είτε αύξηση της παραγωγικότητας είτε υποκατάσταση συγκεκριμένων εργασιών.
Η συνολική επίδραση στην απασχόληση παραμένει, όπως είπε, αβέβαιη. Θεώρησε, ωστόσο, δεδομένο ότι θα μεταβληθούν οι απαιτούμενες δεξιότητες και ότι μέρος των εργαζομένων θα χρειαστεί περισσότερο χρόνο και υποστήριξη για να προσαρμοστεί.
Ιδιαίτερη προσοχή, κατά τον κ. Κεραυνό, απαιτείται για τους νέους, καθώς μπορεί να αυτοματοποιηθούν εργασίες μέσω των οποίων αποκτούσαν παραδοσιακά την πρώτη επαγγελματική εμπειρία τους. Για τον λόγο αυτό έδωσε έμφαση στη σύνδεση της εκπαίδευσης με την αγορά εργασίας, στη διά βίου μάθηση, στην επανακατάρτιση και στις πολιτικές ενεργού απασχόλησης.
Ενεργειακές και ψηφιακές υποδομές
Στη διάλεξη επισημάνθηκε επίσης ότι η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης απαιτεί σημαντική υπολογιστική ισχύ, κέντρα δεδομένων, δίκτυα επικοινωνιών και αξιόπιστη ηλεκτρική ενέργεια. Ο Υπουργός έθεσε ως πρόκληση οικονομικής πολιτικής την αποτροπή υπερβολικών πιέσεων στις τιμές της ενέργειας και προβλημάτων στην επάρκεια της ηλεκτροδότησης.
Αναφέρθηκε στην ανάγκη επενδύσεων στα δίκτυα, καλύτερου ενεργειακού σχεδιασμού και αξιοποίησης ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, καθώς και στην αυξανόμενη σημασία της οικονομικής ασφάλειας και της κυβερνοασφάλειας.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, σημείωσε ότι απαιτούνται καλύτερη πρόσβαση των καινοτόμων επιχειρήσεων σε κεφάλαια, ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς και ανάπτυξη ευρωπαϊκών τεχνολογικών δυνατοτήτων. Παράλληλα, υποστήριξε ένα κανονιστικό περιβάλλον που προστατεύει τους πολίτες και διασφαλίζει την ασφαλή χρήση της τεχνολογίας χωρίς περιττά εμπόδια στην καινοτομία.
Κλείνοντας, ο κ. Κεραυνός υπογράμμισε ότι η οικονομική πολιτική δεν πρέπει να προσαρμοστεί στην τεχνητή νοημοσύνη ως αυτοσκοπό. Το ζητούμενο, όπως ανέφερε, είναι η αξιοποίησή της για καλύτερη οικονομική πολιτική, η οποία θα δημιουργεί ευημερία, θα διευρύνει τις ευκαιρίες και θα υπηρετεί τον άνθρωπο.
Πηγή: Διάλεξη του Υπουργού Οικονομικών στο Πανεπιστήμιο Κύπρου
