Εξάμηνη αξιολόγηση για τις επιπτώσεις που μπορεί να έχουν πιθανοί περιορισμοί στην πρόσβαση των παιδιών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης βρίσκεται σε εξέλιξη στην Κύπρο, με τα αποτελέσματά της να οδηγούν και σε εκστρατεία ενημέρωσης για παιδιά και γονείς. Η Επίτροπος Προστασίας των Δικαιωμάτων του Παιδιού, Έλενα Περικλέους, παρουσίασε την πρωτοβουλία σε συνάντηση που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο των εργασιών για τη διαμόρφωση Διακήρυξης σχετικά με τα ψηφιακά δικαιώματα.
Η Αξιολόγηση Αντικτύπου στα Δικαιώματα του Παιδιού (Child Rights Impact Assessment – CRIA) εξετάζει τόσο τις θετικές όσο και τις αρνητικές συνέπειες ενδεχόμενων περιορισμών. Στόχος είναι, πριν ληφθούν αποφάσεις, να αξιολογηθούν εναλλακτικές προσεγγίσεις και να προσδιοριστούν οι προσαρμογές που απαιτούνται για αποτελεσματικά μέτρα, συμβατά με τα δικαιώματα των παιδιών.
Η Επίτροπος συμμετείχε στη συνάντηση έπειτα από πρόσκληση του Προέδρου της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, ο οποίος προωθεί την πρωτοβουλία για τη σχετική Διακήρυξη. Όπως υπογράμμισε, η συζήτηση για την πρόσβαση των παιδιών στα κοινωνικά δίκτυα και την προστασία τους στο ψηφιακό περιβάλλον χρειάζεται ολοκληρωμένη προσέγγιση, βασισμένη σε τεκμηριωμένα δεδομένα και στη συνεκτίμηση των απόψεων και των εμπειριών τους.
Τι εξετάζει η εξάμηνη αξιολόγηση
Η έρευνα συνδυάζει βιβλιογραφική ανασκόπηση και χαρτογράφηση κυπριακών δεδομένων με ερωτηματολόγια και ομάδες εστίασης. Μεταξύ άλλων, εξετάζει τις επιπτώσεις στην υγεία, την εκπαίδευση, την ιδιωτική ζωή, τη συμμετοχή, την προστασία, την ανάπτυξη και τις οικογενειακές σχέσεις.
Μελετώνται επίσης η αποτελεσματικότητα των ηλικιακών περιορισμών, το ενδεχόμενο παράκαμψής τους και τα συνοδευτικά μέτρα που μπορεί να απαιτηθούν. Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στη συμμετοχή των ίδιων των παιδιών, περιλαμβανομένων παιδιών που ζουν σε συνθήκες ευαλωτότητας.
Τον συντονισμό έχει το Γραφείο της Επιτρόπου, σε συνεργασία με την Υφυπουργό παρά τω Προέδρω, τα αρμόδια υπουργεία και υφυπουργεία, το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, την Επίτροπο του Πολίτη, τις αρμόδιες αρχές για την ψηφιακή ασφάλεια, τη ραδιοτηλεόραση και τις ψηφιακές υπηρεσίες και την αντιμετώπιση εξαρτήσεων, καθώς και την Αστυνομία Κύπρου μέσω της Υποδιεύθυνσης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος. Συμμετέχουν ακόμη ομάδες παιδιών, γονείς, εκπαιδευτικοί, επαγγελματίες υγείας και ψυχικής υγείας και άλλοι εξειδικευμένοι φορείς.
Τα συμπεράσματα και οι συστάσεις του CRIA θα διαβιβαστούν στους αρμόδιους φορείς και θα αξιοποιηθούν για τον σχεδιασμό στοχευμένων αντισταθμιστικών μέτρων, εφόσον η αξιολόγηση δείξει ότι είναι αναγκαία. Θα αποτελέσουν επίσης τη βάση εκστρατείας ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης παιδιών και γονέων, με στόχο την ασφαλή, υπεύθυνη και ισορροπημένη ψηφιακή συμμετοχή.
Τι ζητούν τα παιδιά στην Ευρωπαϊκή Ένωση
Στη συζήτηση εντάσσονται και τα αποτελέσματα διαβούλευσης της Πλατφόρμας της ΕΕ για τη Συμμετοχή των Παιδιών, τα οποία δημοσιοποιήθηκαν κατά την προετοιμασία της Πράξης για την Ψηφιακή Δικαιοσύνη. Στη διαδικτυακή έρευνα έλαβαν μέρος 4.786 παιδιά ηλικίας 12 έως 17 ετών από τα 27 κράτη μέλη, ανάμεσά τους 39 παιδιά από την Κύπρο.
Το 48% ζήτησε κάποια μορφή κανόνα ή ελέγχου για λειτουργίες που αυξάνουν τον χρόνο παραμονής στο διαδίκτυο, όπως η αδιάκοπη κύλιση, η αυτόματη αναπαραγωγή και οι ειδοποιήσεις. Το 80% υποστήριξε κάποια μορφή ρύθμισης για τα loot boxes στα παιχνίδια, ενώ το 32% τάχθηκε υπέρ της απαγόρευσής τους για τα παιδιά.
Παράλληλα, το 58% ζήτησε αυστηρότερους ελέγχους στην εξατομικευμένη διαφήμιση και στη διαφοροποίηση των τιμών, ενώ το 69% εκτίμησε ότι οι influencers πρέπει να προωθούν μόνο προϊόντα ασφαλή και κατάλληλα για παιδιά και εφήβους. Η θέσπιση κάποιου ηλικιακού ορίου για την ένταξη στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης υποστηρίχθηκε από το 78%, με διαφορετικές απόψεις ως προς τον χρόνο και τον τρόπο εφαρμογής, ενώ το 72% τάχθηκε υπέρ κάποιας μορφής ελέγχου ηλικίας για συγκεκριμένες διαδικτυακές υπηρεσίες ή περιεχόμενο.
Η σχετική έκθεση διευκρινίζει ότι τα ευρήματα δεν αποτελούν αντιπροσωπευτικό δείγμα όλων των παιδιών της Ευρώπης. Καταγράφηκαν, ωστόσο, περισσότερες από 1.000 εισηγήσεις, μεταξύ άλλων για εκπαίδευση στην ασφάλεια στο διαδίκτυο, στήριξη γονέων και φροντιστών, περιορισμό επιβλαβούς περιεχομένου, ασφαλέστερο σχεδιασμό ψηφιακών προϊόντων, μεγαλύτερη διαφάνεια στους αλγόριθμους και προστασία της ιδιωτικότητας χωρίς μετατροπή της ασφάλειας σε επιτήρηση.
«Καμία απόφαση χωρίς τη φωνή των παιδιών»
Στο μήνυμά της προς τα παιδιά, η Έλενα Περικλέους τόνισε ότι ο ψηφιακός κόσμος αποτελεί και δικό τους χώρο, στον οποίο έχουν δικαίωμα να μαθαίνουν, να επικοινωνούν, να δημιουργούν και να εκφράζονται με ασφάλεια και σεβασμό στα δικαιώματά τους.
«Η γνώμη σας μετρά. Οι εμπειρίες σας έχουν αξία», ανέφερε, επισημαίνοντας ότι καμία απόφαση για την ψηφιακή ζωή των παιδιών δεν πρέπει να λαμβάνεται χωρίς να ακούγεται η φωνή τους.
Σύμφωνα με την Επίτροπο, το ζήτημα δεν περιορίζεται στην ηλικία εισόδου ενός παιδιού στον ψηφιακό κόσμο, αλλά αφορά και το πώς θα αποκτήσει τη γνώση, την κρίση και την ψηφιακή ωριμότητα που χρειάζεται για να κινείται σε αυτόν με ασφάλεια, αυτονομία, ελευθερία και δικαιώματα.
