Παρεμβάσεις σε τέσσερα σημεία της επαρχίας Λεμεσού, με τη συμμετοχή τεχνιτών και εθελοντών από την Κύπρο και το εξωτερικό, πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο της Διεθνούς Συνάντησης για την Ξηρολιθική Δόμηση, από τις 2 έως τις 6 Νοεμβρίου 2026. Οι εργασίες στη Βάσα Κοιλανίου, στο Κοιλάνι και στην Αμαθούντα συνδύασαν την πρακτική εκπαίδευση με την αποκατάσταση υφιστάμενων ξηρολιθιών και την κατασκευή νέων έργων για τις ανάγκες των κοινοτήτων.
Στα εργαστήρια συμμετείχαν 17 τεχνίτες, έξι από την Κύπρο και έντεκα από το εξωτερικό, καθώς και 52 εκπαιδευόμενοι και εκπαιδευόμενες, εκ των οποίων 49 από την Κύπρο και τρεις από άλλες χώρες.
Η συνάντηση συνδιοργανώθηκε από το Γραφείο Επιτρόπου Περιβάλλοντος και Ευημερίας των Ζώων, το Τμήμα Αρχαιοτήτων, τη Μονάδα Εκπαίδευσης για το Περιβάλλον και την Αειφόρο Ανάπτυξη του Υπουργείου Παιδείας, Αθλητισμού και Νεολαίας και το Ίδρυμα Πέτρα στην Πέτρα. Τον συντονισμό είχε η τέως Επίτροπος Περιβάλλοντος Αντωνία Θεοδοσίου.
Βασικός στόχος ήταν η διαφύλαξη και η μετάδοση της τέχνης της ξηρολιθιάς, η οποία περιλαμβάνεται στον Αντιπροσωπευτικό Κατάλογο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας της UNESCO. Σύμφωνα με την ανακοίνωση του Γραφείου Επιτρόπου Περιβάλλοντος και Ευημερίας των Ζώων, η πρωτοβουλία αποκτά ιδιαίτερη σημασία μετά τις καταστροφικές πυρκαγιές στην επαρχία Λεμεσού, καθώς οι ξηρολιθιές συμβάλλουν στη συγκράτηση του εδάφους και στην προστασία του αγροτικού τοπίου.
Εκπαίδευση και ανταλλαγή τεχνογνωσίας
Το πρόγραμμα άρχισε στις 2 Νοεμβρίου με ενημερωτική ημερίδα στην Τεχνική Σχολή και Σχολή Οινοποιίας Ομόδους. Παρουσιάστηκαν οι βασικές αρχές της ξηρολιθικής δόμησης, η διαδικασία κατασκευής τοίχων και ζητήματα που αφορούν την εκπαίδευση νέων τεχνιτών.
Οι παρουσιάσεις κάλυψαν, μεταξύ άλλων, τη δημιουργία προγραμμάτων σπουδών και εκπαιδευτικού υλικού για επαγγελματικές σχολές μαθητείας στην Ελλάδα, την πρωτοβουλία για ίδρυση Σχολής Ξερολιθιάς και Παραδοσιακής Δόμησης στην Τήνο και τη συμβολή της τυποποίησης στη διατήρηση της τέχνης.
Το ίδιο απόγευμα, στο Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Κοιλανίου, παρουσιάστηκαν προγράμματα κατάρτισης και καλές πρακτικές από την Ελλάδα, την Ιρλανδία, το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Βουλγαρία, την Ισπανία, την Αυστρία και τη Νότια Κορέα. Από την Κύπρο παρουσιάστηκαν τα μαθήματα κατάρτισης του Κέντρου Παραγωγικότητας.
Η πρακτική εκπαίδευση άρχισε επίσης στις 2 Νοεμβρίου, με τη συγκρότηση των συνεργείων στις τέσσερις τοποθεσίες. Στο μονοπάτι της Βάσας Κοιλανίου συμμετείχαν μαθητές και μαθήτριες του Κλάδου Αμπελουργίας-Οινοποιίας της Τεχνικής Σχολής Ομόδους, μαζί με καθηγητές τους.
Οι παρεμβάσεις στις τέσσερις τοποθεσίες
Στη Βάσα Κοιλανίου οι εργασίες εκτελέστηκαν σε δύο σημεία. Στο ξηρολιθικό μονοπάτι ανάμεσα στους αμπελώνες αποκαταστάθηκε τμήμα που δεν είχε περιληφθεί σε προηγούμενες εργασίες, ενώ στον χώρο του Μουσείου Ζιβανίας κατασκευάστηκε νέος ξηρολιθικός τοίχος για τη διαμόρφωση του χώρου και τη συγκράτηση του εδάφους.
Στο Κοιλάνι κατασκευάστηκαν ξηρολιθικοί τοίχοι στον χώρο του μνημείου ηρώων της κοινότητας. Με την ίδια τεχνική ανεγέρθηκαν τρεις βάσεις για τις προτομές των ηρώων.
Στην Αρχαία Πόλη της Αμαθούντας, σε συνεργασία με το Τμήμα Αρχαιοτήτων, ανακατασκευάστηκε και αποκαταστάθηκε ξηρολιθικός τοίχος στις αναβαθμίδες του λόφου. Οι παρεμβάσεις αποσκοπούσαν στη συγκράτηση του εδάφους και στην προστασία του αρχαιολογικού χώρου, με σεβασμό στην ιστορική τοπογραφία.
Κατά την εξέλιξη των εργασιών διαπιστώθηκε ότι απαιτούνταν δεύτερη αναβαθμίδα για τη στήριξη της πρώτης. Γύρω από μία ελιά διαμορφώθηκε έτσι ένα σύνολο αναβαθμίδων, προσαρμοσμένο στις ανάγκες του σημείου.
Τα έργα στο Μουσείο Ζιβανίας και στην Αμαθούντα ολοκληρώθηκαν κατά τη διάρκεια της συνάντησης. Στο μνημείο ηρώων στο Κοιλάνι απομένει η κατασκευή λιθόστρωτου. Στο μονοπάτι της Βάσας Κοιλανίου, όπου η βροχόπτωση περιόρισε τον διαθέσιμο χρόνο εργασίας, Κύπριοι τεχνίτες θα προσφέρουν εθελοντικά τον χρόνο τους για την ολοκλήρωση της αποκατάστασης.
Παρουσιάσεις και εκδηλώσεις στις κοινότητες
Στο Κοιλάνι πραγματοποιήθηκε γιορτή με τη συμμετοχή της κοινότητας, παραδοσιακό φαγητό, χορούς και μουσική. Στις 5 Νοεμβρίου, στο Κέντρο Περιβαλλοντικής Εκπαίδευσης Κοιλανίου, ακολούθησαν παρουσιάσεις και προβολές σύντομων ντοκιμαντέρ για την κληρονομιά και τη σημερινή κατάσταση της ξηρολιθιάς σε διάφορες χώρες.
Η τελική εκδήλωση έγινε στις 6 Νοεμβρίου στο Οινολογικό Κέντρο Βουνιού και περιλάμβανε ανασκόπηση των εργαστηρίων, συζήτηση και παρουσίαση των συμπερασμάτων. Οι επισκέπτες δοκίμασαν επίσης τα κοιλανιώτικα γλυτζιστά, τα οποία περιλαμβάνονται από το 2017 στον Εθνικό Κατάλογο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Κύπρου, ενώ στο Βουνί προσφέρθηκε φρέσκος παλουζές.
Το Γραφείο Επιτρόπου Περιβάλλοντος και Ευημερίας των Ζώων ανέφερε ότι, πέρα από τα έργα που υλοποιήθηκαν, σημαντικό αποτέλεσμα αποτέλεσαν η εμπειρία των συμμετεχόντων και οι συνεργασίες μεταξύ τεχνιτών, εθελοντών και κοινοτήτων. Κατά την ανακοίνωση, Κύπριοι και ξένοι τεχνίτες και εθελοντές εξέφρασαν την ικανοποίησή τους για τη διοργάνωση, τη συνεργασία, τη φιλοξενία των κοινοτήτων και την ανταλλαγή γνώσεων και πρακτικών.
Αρχική πηγή: Γραφείο Επιτρόπου Περιβάλλοντος και Ευημερίας των Ζώων – Gov.cy
