Στον Γενικό Εισαγγελέα της Δημοκρατίας προτίθεται να διαβιβάσει η Ελεγκτική Υπηρεσία την Ειδική Έκθεσή της για τον σχεδιασμό και την υλοποίηση των κατασκευαστικών έργων στο Εθνικό Δασικό Πάρκο Ακάμα. Ζητεί να εξεταστεί, στο πλαίσιο των συνταγματικών εξουσιών του, κατά πόσο συντρέχει λόγος διερεύνησης του ενδεχομένου διάπραξης αδικημάτων.
Η Έκθεση καταγράφει αδυναμίες σε κρίσιμα και αλληλένδετα στάδια των έργων, από την περιβαλλοντική αξιολόγηση και τα κατασκευαστικά σχέδια έως την εκτέλεση και την εποπτεία. Επισημαίνει, επίσης, ότι οι εκθέσεις των διοικητικών ερευνών δεν είχαν ακόμη υποβληθεί στην Ελεγκτική Υπηρεσία, τρία και πλέον έτη μετά την έναρξη των εργασιών τον Οκτώβριο του 2022.
Ο Γενικός Ελεγκτής, Ανδρέας Παπακωνσταντίνου, αναφέρει ότι η ανάπτυξη υποδομών μπορεί να εξυπηρετεί θεμιτές ανάγκες διαχείρισης και επισκεψιμότητας, δεν μπορεί όμως να εξετάζεται αποσπασματικά από την υποχρέωση προστασίας της περιοχής.
Οι 19 πρόσθετοι όροι και οι αδυναμίες στον σχεδιασμό
Σύμφωνα με την Έκθεση, η δέουσα εκτίμηση των επιπτώσεων του Σχεδίου Αειφόρου Ανάπτυξης του Εθνικού Δασικού Πάρκου Ακάμα διενεργήθηκε χωρίς να έχουν προηγουμένως θεσπιστεί ειδικοί στόχοι διατήρησης για την περιοχή.
Η Ελεγκτική Υπηρεσία σημειώνει ότι, υπό αυτές τις συνθήκες, δεν φαίνεται να διασφαλίστηκε με τη βεβαιότητα που απαιτεί η ευρωπαϊκή Οδηγία ότι το έργο δεν θα επηρέαζε αρνητικά την οικολογική ακεραιότητα του τόπου.
Μετά την έναρξη των έργων επιβλήθηκαν 19 συμπληρωματικοί ή τροποποιημένοι περιβαλλοντικοί όροι. Από αυτούς, οι 17 δεν είχαν ακόμη εκπληρωθεί πλήρως, ενώ για τους άλλους δύο, οι οποίοι αφορούσαν υπερεκσκαφές, η περιβαλλοντική επιβάρυνση δεν μπορούσε να αναστραφεί.
Η Συμπληρωματική Έκθεση Εκτίμησης Οικολογικών Επιπτώσεων εκδόθηκε από την Περιβαλλοντική Αρχή τον Μάρτιο του 2024. Η Ελεγκτική Υπηρεσία διευκρινίζει ότι αυτό δεν αποδεικνύει από μόνο του ανεπάρκεια της αρχικής αξιολόγησης. Ωστόσο, θεωρεί ότι το περιεχόμενο των 19 όρων, μαζί με τα προβλήματα που είχαν ήδη εμφανιστεί, καταδεικνύει πως ουσιώδη περιβαλλοντικά ζητήματα χρειάστηκε να επανεξεταστούν μετά την έναρξη των εργασιών.
Δεν αξιολογήθηκε, επίσης, μέσω Έκθεσης Προελέγχου η ανάγκη εκπόνησης Μελέτης Ειδικής Οικολογικής Αξιολόγησης για το έργο «Βελτίωση μέρους του κύριου οδικού δικτύου του ΕΔΠ Ακάμα – Φάση Α΄», παρόλο που, κατά την Έκθεση, η πιθανότητα επηρεασμού του οικοτόπου ήταν αδιαμφισβήτητη.
Η χρονική ακολουθία των διαδικασιών περιόρισε, σύμφωνα με τα ευρήματα, τη δυνατότητα ουσιαστικής ενσωμάτωσης των αποτελεσμάτων της περιβαλλοντικής εκτίμησης στον σχεδιασμό προτού αυτός οριστικοποιηθεί. Παράλληλα, οι περιβαλλοντικοί όροι δεν ήταν σε όλες τις περιπτώσεις επαρκώς συγκεκριμένοι.
Η Υπηρεσία διευκρινίζει ότι η περιβαλλοντική αξιολόγηση δεν πρέπει να υποκαθιστά τον λεπτομερή τεχνικό σχεδιασμό. Διαπιστώνει, ωστόσο, ότι η ερμηνεία ορισμένων όρων και η αποτύπωσή τους στα τελικά σχέδια αφέθηκαν στην κρίση του ιδιώτη μελετητή.
Δεν τεκμηριώθηκε έλεγχος των τελικών σχεδίων
Κατά την Έκθεση, δεν εντοπίστηκε αλληλογραφία που να τεκμηριώνει ότι το Τμήμα Δασών ενημέρωσε τον μελετητή για όλες τις απαιτήσεις της Αιτιολογημένης Διαπίστωσης, μέσω των όρων της 2ας Δεκεμβρίου 2021, οι οποίες ενδεχομένως καθιστούσαν αναγκαία την τροποποίηση των σχεδίων.
Δεν βρέθηκε ούτε τεκμηρίωση ότι τα τελικά κατασκευαστικά σχέδια υποβλήθηκαν στην Περιβαλλοντική Αρχή, ώστε να ελεγχθεί πριν από την έναρξη των εργασιών εάν είχαν ενσωματωθεί οι όροι και εάν υπήρχαν ασυνέπειες.
Τα σχέδια δεν στάλθηκαν επίσης από την Περιβαλλοντική Αρχή στο Τμήμα Αναπτύξεως Υδάτων, προκειμένου να επιβεβαιωθεί πριν από την οριστικοποίηση ή έγκρισή τους ότι είχαν ληφθεί υπόψη όλοι οι σχετικοί, νομικά δεσμευτικοί περιβαλλοντικοί όροι.
Από την επισκόπηση των σχεδίων που ετοίμασε τον Οκτώβριο του 2021 ο ανάδοχος ιδιώτης μελετητής, η Ελεγκτική Υπηρεσία αναφέρει ότι διαπίστωσε παραβάσεις δεσμευτικών περιβαλλοντικών όρων.
Ειδικότερα, για δύο σημεία στη διαδρομή 30Α και 30Β Τοξεύτρα–Άβακας–Λίπατη, στον Δρόμο 4Β, προβλεπόταν κατασκευή τύπου γεφυριού που δεν θα σφράγιζε την κοίτη. Στόχος ήταν η απρόσκοπτη διακίνηση του κρισίμως κινδυνεύοντος και αυστηρά προστατευόμενου ευρωπαϊκού χελιού «Anguilla Anguilla».
Στα κατασκευαστικά σχέδια, όμως, προβλέπονταν κιβωτιοειδείς οχετοί που σφράγιζαν πλήρως την κοίτη. Εντοπίστηκε ακόμη ασυνέπεια ανάμεσα στα τελικά σχέδια και στις επιμέρους κατασκευαστικές λεπτομέρειες ως προς το τελικό πλάτος συγκεκριμένου δρόμου.
Αποκλίσεις στην εκτέλεση και καθυστερημένες παρεμβάσεις
Η Ελεγκτική Υπηρεσία διαπίστωσε αποκλίσεις από τα κατασκευαστικά σχέδια κατά την υλοποίηση και έκρινε ότι το σύστημα παρακολούθησης δεν ήταν αρκετά αποτελεσματικό για τον έγκαιρο εντοπισμό τους.
Όπως σημειώνει, ούτε το Τμήμα Περιβάλλοντος, ως Περιβαλλοντική Αρχή, ούτε το Τμήμα Δασών, ως κύριος του έργου, εντόπισαν εγκαίρως τις αποκλίσεις και έλαβαν έγκαιρα διορθωτικά μέτρα για τον περιορισμό του ενδεχόμενου αρνητικού περιβαλλοντικού αντικτύπου. Προβλήματα και παραβάσεις που δεν εντοπίστηκαν έγκαιρα καταγράφηκαν και σε υδραυλικά έργα.
Η Έκθεση προειδοποιεί ακόμη ότι η μη ορθή και ελλιπής διαχείριση των αποβλήτων από εκσκαφές, κατασκευές και κατεδαφίσεις αυξάνει τους κινδύνους υποβάθμισης των οικοτόπων και δημιουργεί πρόσθετες ανάγκες αποκατάστασης.
Ως συνέπεια των αδυναμιών, αποφασίστηκε εκ των υστέρων να αφαιρεθούν αγωγός και καλώδιο που είχαν ήδη τοποθετηθεί. Η Υπηρεσία χαρακτηρίζει το γεγονός ιδιαίτερα προβληματικό, καθώς συνεπάγεται σπατάλη δημόσιων πόρων, πρόσθετες δαπάνες και περιβαλλοντική επιβάρυνση από τις βαθιές αυλακώσεις που χρειάστηκαν για την εγκατάστασή τους.
Σε σχέση με τις διαπλατύνσεις δρόμων, η Έκθεση αναφέρει ότι ακόμη και αν μέρος τους είχε προσωρινό χαρακτήρα και πρόκειται να αποκατασταθεί, οι επεμβάσεις αύξησαν την πραγματική έκταση που επηρεάστηκε κατά την κατασκευή, πέραν εκείνης που είχε συνυπολογιστεί στην αρχική αξιολόγηση.
Κατά επιτόπια επίσκεψη τον Απρίλιο του 2025, η Ελεγκτική Υπηρεσία διαπίστωσε ότι μεγάλο μέρος της οδού Λάρας, η οποία συνδέει την Πέγεια με τη νότια είσοδο του Πάρκου, είχε ασφαλτοστρωθεί και διαπλατυνθεί. Από δορυφορικές εικόνες προέκυψε ότι τα έργα υλοποιήθηκαν μετά τον Μάιο του 2023, χωρίς να έχει εκπονηθεί σχετική μελέτη.
Συνολικά, ζητήματα που έπρεπε να είχαν αντιμετωπιστεί νωρίτερα εξετάστηκαν αφού είχαν ήδη γίνει επεμβάσεις. Σύμφωνα με την Έκθεση, αυτό οδήγησε σε μακρά αναστολή εργασιών, πρόσθετα μέτρα, τροποποιήσεις και, σε ορισμένες περιπτώσεις, αποκαταστατικές εργασίες και επιπλέον κόστος.
Περίπου 400.000 επισκέπτες ετησίως και απουσία ανώτατων ορίων
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στους κινδύνους από την αυξημένη επισκεψιμότητα. Τα στοιχεία του Τμήματος Δασών κάνουν λόγο για περίπου 400.000 επισκέπτες τον χρόνο.
Η ανεξέλεγκτη κίνηση οχημάτων και η διάνοιξη χωμάτινων δρόμων προκαλούν, κατά την Έκθεση, αλλοίωση του εδάφους, εκπομπές σκόνης και αέριων ρύπων, αυξημένο θόρυβο και καταπάτηση της βλάστησης και της χλωρίδας, με επιπτώσεις και στην πανίδα.
Μετά τη βελτίωση του οδικού δικτύου και τη λειτουργία των κόμβων εξυπηρέτησης αναμένεται περαιτέρω αύξηση της επισκεψιμότητας, κυρίως σε ευαίσθητες διαδρομές όπως Άσπρος Ποταμός–Λάρα και Λάρα–Τζιόνι. Οι δρόμοι επηρεάζουν την περιοχή «Λάρα–Τοξεύτρα», η οποία είναι ενταγμένη στο δίκτυο SPAMI.
Παρά την αναμενόμενη πίεση, δεν καθορίστηκαν ανώτατα όρια επισκεπτών ή οχημάτων. Αναφορές σε μέτρα όπως το κλείσιμο του Πάρκου όταν γεμίζουν οι χώροι στάθμευσης δεν συνοδεύονται, σύμφωνα με την Υπηρεσία, από σαφή και δεσμευτική διαδικασία εφαρμογής.
Η απουσία ορίων δημιουργεί τον κίνδυνο οι νέες υποδομές να αυξήσουν την επισκεψιμότητα χωρίς έλεγχο της φέρουσας ικανότητας της περιοχής. Οι πιθανές επιβαρύνσεις περιλαμβάνουν διατάραξη ειδών, καταπόνηση οικοτόπων, περισσότερη κυκλοφορία, απόβλητα, θόρυβο και πίεση στις παραλίες ωοτοκίας.
Αναφορά σε εξέδρα εκδηλώσεων στον Άγιο Γεώργιο Πέγειας
Η Έκθεση αναφέρεται επίσης στην ανακαίνιση εστιατορίου και στην τοποθέτηση εξέδρας εκδηλώσεων με προβολείς στον Άγιο Γεώργιο Πέγειας.
Καταγράφει καταγγελία του Αυγούστου του 2025, συνοδευόμενη από φωτογραφικό υλικό, σύμφωνα με την οποία στον περίβολο του εστιατορίου είχε τοποθετηθεί εξέδρα με προβολείς και ηχεία για συναυλία στο πλαίσιο ιδιωτικού πάρτι γνωστού επιχειρηματία.
Μέρος του επηρεαζόμενου τεμαχίου βρίσκεται εντός περιοχών του Δικτύου Natura 2000 και της καθορισμένης Ζώνης Προστασίας της Παραλίας, όπου απαγορεύεται η κατασκευή ή τοποθέτηση κατασκευάσματος χωρίς τις απαιτούμενες εγκρίσεις και άδειες. Το τεμάχιο γειτνιάζει επίσης με τη Θαλάσσια Προστατευόμενη Περιοχή.
Το συμπέρασμα της Ελεγκτικής Υπηρεσίας
Η συνολική εικόνα, σύμφωνα με τον Γενικό Ελεγκτή, δείχνει ότι ο σχεδιασμός, η περιβαλλοντική αξιολόγηση, η ενσωμάτωση των όρων στα σχέδια και η παρακολούθηση της κατασκευής δεν λειτούργησαν ως ενιαία αλληλουχία προληπτικών δικλίδων.
Η Ελεγκτική Υπηρεσία αναγνωρίζει ότι ορισμένες τεχνικές παράμετροι μπορούν να εξειδικεύονται κατά τη μελέτη ή την κατασκευή. Τονίζει, όμως, ότι όταν οι επιλογές αυτές ενδέχεται να μεταβάλουν ουσιωδώς το είδος ή την έκταση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων, πρέπει είτε να καλύπτονται από την προηγούμενη αξιολόγηση και τους όρους είτε να επαναξιολογούνται πριν εφαρμοστούν.
Ο Ανδρέας Παπακωνσταντίνου υπογραμμίζει ότι η προστασία του Ακάμα απαιτεί αποτελεσματικές προληπτικές δικλίδες, συνεχή εποπτεία και έγκαιρη παρέμβαση, καλώντας τις αρμόδιες υπηρεσίες να διασφαλίσουν ότι αντίστοιχες αδυναμίες δεν θα επαναληφθούν στα επόμενα στάδια.
Λόγω της σοβαρότητας των θεμάτων, η Ελεγκτική Υπηρεσία δηλώνει ότι θα αποστείλει την Ειδική Έκθεση στον Γενικό Εισαγγελέα, ώστε εκείνος να αποφασίσει, κατά την κρίση του, εάν υπάρχει λόγος να διερευνηθεί το ενδεχόμενο διάπραξης αδικημάτων.
Πηγή: ΚΥΠΕ
