Στη μεγαλύτερη μέχρι σήμερα μελέτη που συνδυάζει γονιδιώματα και απολιθώματα νυχτερίδων συμμετείχε το Τμήμα Δασών της Κύπρου, συμβάλλοντας σε διεθνή έρευνα που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature και αναθεωρεί κρίσιμα δεδομένα για την εξέλιξη των συγκεκριμένων θηλαστικών.
Στη συγγραφική ομάδα συμμετείχε ο Λειτουργός Βιοποικιλότητας του Τμήματος Δασών Χάρης Νικολάου. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της διεθνούς κοινοπραξίας Bat1K.
Νέα εικόνα για την προέλευση των νυχτερίδων
Σύμφωνα με τη μελέτη, οι νυχτερίδες πιθανότατα προήλθαν από την Ευρώπη και στη συνέχεια εξαπλώθηκαν στον υπόλοιπο κόσμο, ανατρέποντας προηγούμενα δεδομένα.
Τα ευρήματα ενισχύουν επίσης την επιστημονική άποψη ότι τόσο η πτήση όσο και ο ηχοεντοπισμός εμφανίστηκαν πολύ νωρίς στην εξελικτική ιστορία τους. Ο ηχοεντοπισμός είναι η ικανότητα προσανατολισμού μέσω ήχων και της ηχούς τους.
Στην έρευνα έλαβαν μέρος περισσότεροι από 130 ερευνητές από πανεπιστήμια και οργανισμούς σε πέραν των 30 χωρών.
Η ομάδα ανέλυσε το γενετικό υλικό 103 ειδών νυχτερίδων, καλύπτοντας και τις 21 αναγνωρισμένες οικογένειές τους. Παράλληλα, αξιοποίησε απολιθώματα από 44 εξαφανισμένα είδη.
Ο συνδυασμός των γενετικών και παλαιοντολογικών δεδομένων επέτρεψε στους επιστήμονες να αναθεωρήσουν το εξελικτικό δέντρο των νυχτερίδων, αποσαφηνίζοντας τις μεταξύ τους συγγένειες και εξετάζοντας ερωτήματα που παρέμεναν αναπάντητα επί δεκαετίες.
Τρία είδη που απαντούν στην Κύπρο
Στη μελέτη περιλαμβάνονται τα είδη Miniopterus schreibersii, Rhinolophus hipposideros και Rousettus aegyptiacus, τα οποία απαντούν στην Κύπρο. Η παρουσία τους συνδέει την παγκόσμια ερευνητική προσπάθεια με τη φυσική κληρονομιά του νησιού.
Τα νέα δεδομένα παρέχουν βάση για τη μελέτη γενετικών χαρακτηριστικών που σχετίζονται με τη μακροζωία και την ανθεκτικότητα ορισμένων ειδών σε σοβαρές ασθένειες.
Ορισμένα είδη νυχτερίδων ζουν πολύ περισσότερο από όσο θα αναμενόταν βάσει του μικρού μεγέθους τους, ενώ άλλα μπορούν να φιλοξενούν ιούς χωρίς εμφανή συμπτώματα νόσου. Η διερεύνηση αυτών των ιδιοτήτων ενδέχεται, σύμφωνα με την ανακοίνωση, να έχει σημασία και για την ανθρώπινη υγεία.
Η συμβολή της Κύπρου στη διεθνή έρευνα
Ο Χάρης Νικολάου ανέφερε ότι η συνεργασία συνδέει τη γνώση από το πεδίο με τα ευρήματα της γενετικής και της παλαιοντολογίας, επιτρέποντας την καλύτερη κατανόηση της εξέλιξης των νυχτερίδων και των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών κάθε ομάδας.
Όπως επισήμανε, για την Κύπρο η συμμετοχή σε τέτοιες προσπάθειες προσφέρει τη δυνατότητα συμβολής στη διεθνή έρευνα και εμπλουτισμού της γνώσης που στηρίζει την προστασία της εγχώριας βιοποικιλότητας.
Η κατανόηση της εξελικτικής ιστορίας και της γενετικής ποικιλότητας των νυχτερίδων, μαζί με την παρακολούθηση των πληθυσμών, των βιοτόπων και των απειλών τους, μπορεί να υποστηρίξει πιο τεκμηριωμένες προσεγγίσεις για την προστασία τους.
Η εργασία αποτελεί την πρώτη φάση του παγκόσμιου προγράμματος Bat1K, στόχος του οποίου είναι η μελέτη του γενετικού υλικού όλων των ζώντων ειδών νυχτερίδων.
Ο Διευθυντής του Τμήματος Δασών, δρ Σάββας Ιεζεκιήλ, τόνισε ότι η βασική έρευνα βοηθά στην κατανόηση της φυσικής κληρονομιάς, η οποία αποτελεί αποτέλεσμα εκατομμυρίων χρόνων εξέλιξης. Πρόσθεσε ότι η επένδυση στην επιστήμη και τη διεθνή συνεργασία ενισχύει τη δυνατότητα διατήρησής της για τις επόμενες γενιές.
Η επιστημονική εργασία φέρει τον τίτλο “Reference genomes and fossils revise bat family phylogeny and biogeography” και δημοσιεύθηκε στο Nature με DOI 10.1038/s41586-026-11007-3.
Πηγή: Υπουργείο Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος
