Δεν είναι στόχος μου να «μικρύνω» την αξία της Ελληνικής Επανάστασης. Άλλωστε αυτό δεν γίνεται. Το μεγαλείο του επαναστατικού αγώνα ξεπερνά κάθε πιθανή προσπάθεια υποβάθμισής του. Ούτε να υποτιμήσω το μέγεθος του εγχειρήματος, το αίμα που χύθηκε ή την ιστορική του σημασία για το ελληνικό έθνος.
Γράφει ο Παπα- Ράτσης
Το 1821 ήταν μια πράξη σχεδόν αδύνατη – και όμως έγινε. Αυτό που αξίζει όμως να δούμε (χωρίς παρωπίδες και χωρίς εθνική αμηχανία) είναι το πώς χτίστηκε γύρω του μια «βολική» αφήγηση. Μια ιστορία που δεν είναι ψέμα στο σύνολό της, αλλά είναι επιλεκτικά φωτισμένη. Και κυρίως: η εξιδανίκευση του ρόλου της Εκκλησίας.
Το αφήγημα που μάθαμε
Μεγαλώσαμε με εικόνες σχεδόν κινηματογραφικές: με παπάδες να ευλογούν τα όπλα των επαναστατών, με λάβαρα να υψώνονται στην Αγία Λαύρα, με το περίφημο «κρυφό σχολειό» το οποίο κράτησε ζωντανή τη γλώσσα και την πίστη μέσα στο σκοτάδι της Τουρκοκρατίας. Μεγαλώσαμε μαθαίνοντας ότι η Εκκλησία ήταν ο θεματοφύλακας του έθνους. Ο σιωπηλός (ή και ηχηρός) πρωταγωνιστής της εξέγερσης.
Μια αφήγηση καθαρή, συγκινητική θα έλεγε κανείς, ενός σχεδόν αψεγάδιαστου θεσμού. Σχεδόν το τέλειο αφήγημα.
Και ακριβώς γι’ αυτό, ύποπτο.
Η πραγματικότητα είναι πιο άβολη
Αν ψάξει κανείς πέρα από τα σχολικά βιβλία τα οποία περνάνε από την έγκριση της ίδιας της εκκλησίας – σε μαρτυρίες της εποχής, σε αρχειακό υλικό, αλλά και σε πιο σύγχρονες μελέτες όπως αυτές που συγκεντρώνονται στη «Μαύρη Βίβλο του 1821» (εκδόσεις iwrite) – θα δει ότι η εικόνα είναι πολύ πιο …σύνθετη.
Η ανώτερη ιεραρχία της Εκκλησίας, σε μεγάλο βαθμό, δεν ήταν υπέρ της Επανάστασης. Ο Πατριάρχης Γρηγόριος Ε΄ αφόρισε το κίνημα του Υψηλάντη. Πολλοί μητροπολίτες φοβούνταν (όχι αδικαιολόγητα) ότι μια αποτυχημένη εξέγερση των Ελλήνων θα οδηγούσε σε σφαγές και απώλεια των προνομίων τους.
Και ναι – η Εκκλησία ως θεσμός είχε προνόμια μέσα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Δεν ήταν τόσο καταπιεσμένη όσο έχει παρουσιαστεί. Ουσιαστικά ήταν ενσωματωμένη στο σύστημα εξουσίας.
Όλα αυτά χαλάνε σαφώς την …αγιογραφία, αλλά η αλήθεια είναι πιο σημαντική.
Το «κρυφό σχολειό» και άλλοι μύθοι
Το περίφημο «κρυφό σχολειό»; Είναι άραγε ιστορικά τεκμηριωμένο ως γενικευμένο φαινόμενο: Όχι….
Διαβάστε περισσότερα
