Την ανάγκη για έγκαιρη αναγνώριση και ουσιαστική προστασία των θυμάτων εμπορίας προσώπων, ακόμη και όταν δεν μπορούν ή φοβούνται να καταγγείλουν την εκμετάλλευσή τους, ανέδειξε ημερίδα που διοργάνωσε την Παρασκευή το Υπουργείο Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως στη Δημοσιογραφική Εστία, στη Λευκωσία.
Η ημερίδα, με θέμα «Πρόληψη και Καταπολέμηση της Εμπορίας Προσώπων – Στήριξη Θυμάτων», πραγματοποιήθηκε με αφορμή την Ευρωπαϊκή Ημέρα κατά της Εμπορίας Προσώπων, η οποία τιμάται στις 18 Οκτωβρίου.
Νομοσχέδιο για τη νέα ευρωπαϊκή οδηγία
Ο Υπουργός Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως, Κώστας Φυτιρής, χαρακτήρισε την καταπολέμηση της εμπορίας προσώπων ουσιαστική προτεραιότητα της Κυβέρνησης, στο πλαίσιο της ευρύτερης πολιτικής για την αντιμετώπιση κάθε μορφής βίας, εξαναγκασμού και εκμετάλλευσης.
Αναφέρθηκε στη σεξουαλική εκμετάλλευση, την καταναγκαστική εργασία και την εκμετάλλευση παιδιών, καθώς και στις πρόσθετες προκλήσεις που δημιουργεί η χρήση του διαδικτύου και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης από εγκληματικά δίκτυα.
Σύμφωνα με τον Υπουργό, το Υπουργείο έχει θέσει σε δημόσια διαβούλευση τροποποιητικό νομοσχέδιο για την ενσωμάτωση της νέας ευρωπαϊκής οδηγίας. Στόχος είναι η αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση του φαινομένου και η ενίσχυση της προστασίας των θυμάτων.
Ο κ. Φυτιρής υπογράμμισε επίσης τη σημασία της επιχειρησιακής δράσης της Αστυνομίας, των στοχευμένων ελέγχων σε χώρους υψηλού κινδύνου, της εκπαίδευσης του προσωπικού και της συνεργασίας με ευρωπαϊκές και διεθνείς Αρχές.
Επισήμανε ακόμη ότι η αντιμετώπιση των εγκληματικών δικτύων προϋποθέτει τον εντοπισμό και την αποστέρηση των παράνομων οικονομικών οφελών που προκύπτουν από την εκμετάλλευση ανθρώπων.
Παρά την πρόοδο που έχει καταγραφεί στην Κύπρο, ανέφερε ότι εξακολουθούν να υπάρχουν προκλήσεις, κυρίως ως προς τον έγκαιρο εντοπισμό των θυμάτων και την πρόσβασή τους σε ουσιαστική προστασία και υποστήριξη.
«Η πραγματική επιτυχία των προσπαθειών μας δεν μετριέται μόνο από τις συλλήψεις και τις καταδίκες, αλλά και από την ικανότητά μας να προστατεύουμε τους ανθρώπους που έχουν υποστεί εκμετάλλευση και να τους δίνουμε τη δυνατότητα να ξαναχτίσουν τη ζωή τους με ασφάλεια και αξιοπρέπεια», ανέφερε.
Καθοριστική η πρώτη επαφή με τις Αρχές
Σε χαιρετισμό του, τον οποίο ανέγνωσε ο Βοηθός Αρχηγός Πρόληψης και Καταπολέμησης Εγκλήματος Μάριος Αγιώτης, ο Αρχηγός Αστυνομίας χαρακτήρισε την εμπορία προσώπων σοβαρό και σύνθετο έγκλημα που εξελίσσεται διαρκώς και προσβάλλει την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και τα θεμελιώδη δικαιώματα.
Όπως σημείωσε, η αντιμετώπιση του φαινομένου αποτελεί διαρκή προτεραιότητα για την Αστυνομία. Η προσπάθεια επικεντρώνεται τόσο στη διερεύνηση των υποθέσεων και στη δίωξη των δραστών όσο και στην αναγνώριση, την προστασία και τη στήριξη των θυμάτων.
Τόνισε ότι απαιτούνται συντονισμένη δράση, στενή συνεργασία της Αστυνομίας με τους υπόλοιπους εμπλεκόμενους φορείς και συνεχής ανταλλαγή πληροφοριών και τεχνογνωσίας.
Αναφέρθηκε επίσης στην εξειδικευμένη διερεύνηση, στην αξιοποίηση πληροφοριών και σύγχρονων μεθόδων, καθώς και στην ανάπτυξη της επιχειρησιακής ικανότητας για την αντιμετώπιση μορφών εγκλήματος που ενδέχεται να παραμένουν αθέατες.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στην πρώτη επαφή των θυμάτων με τις Αρχές, η οποία μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική για την πορεία μιας υπόθεσης και την απελευθέρωση ενός ανθρώπου από την εκμετάλλευση.
Διαβεβαίωσε ότι η Αστυνομία θα συνεχίσει τη συνεργασία με τους αρμόδιους θεσμούς για την πρόληψη, τον εντοπισμό και τη διερεύνηση περιστατικών, με επαγγελματισμό, εξειδίκευση και σεβασμό στα ανθρώπινα δικαιώματα.
Επικαλέστηκε, τέλος, πρόσφατη αξιολόγηση του Συμβουλίου της Ευρώπης, σύμφωνα με την οποία η Κύπρος κατατάσσεται για ακόμη μία χρονιά στην πρώτη κατηγορία ως προς την αντιμετώπιση της εμπορίας προσώπων, την πρόληψη, τη δίωξη των δραστών και τη στήριξη των θυμάτων. Όπως είπε, η αξιολόγηση αναδεικνύει το έργο που επιτελείται, χωρίς να αναιρεί την ανάγκη για συνεχή βελτίωση.
Γιατί πολλά περιστατικά μένουν αθέατα
Η Επίτροπος Διοικήσεως και Προστασίας Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, Μαρία Στυλιανού Λοττίδου, επικεντρώθηκε στην ανάγκη αναγνώρισης και προστασίας των θυμάτων ακόμη και όταν δεν μπορούν ή δεν τολμούν να καταγγείλουν όσα υφίστανται.
Χαρακτήρισε την εμπορία προσώπων μία από τις σοβαρότερες μορφές εκμετάλλευσης, η οποία αντιμετωπίζει τον άνθρωπο ως εμπόρευμα και προσβάλλει την αξιοπρέπεια, την ελευθερία και την αυτονομία του.
«Πίσω από κάθε υπόθεση βρίσκεται μια ανθρώπινη ιστορία που μπορεί να περιλαμβάνει βία, απειλές, εξαναγκασμό, εξαπάτηση και οικονομική ή άλλη εξάρτηση, συνθήκες οι οποίες συχνά περιορίζουν τη δυνατότητα του θύματος να ζητήσει βοήθεια», ανέφερε.
Η κ. Λοττίδου επισήμανε ότι η εμπορία προσώπων παραμένει σε μεγάλο βαθμό αθέατο και υποκαταγεγραμμένο έγκλημα. Αρκετά περιστατικά, όπως εξήγησε, δεν καταγράφονται ποτέ επισήμως.
Στους λόγους περιλαμβάνονται ο φόβος των θυμάτων για τη δική τους ασφάλεια ή εκείνη των οικογενειών τους, η εξάρτηση από τους εκμεταλλευτές, η ελλιπής ενημέρωση για τα δικαιώματά τους και τα γλωσσικά εμπόδια.
Αποτρεπτικά λειτουργούν επίσης ο φόβος απέλασης ή άλλων συνεπειών, ιδιαίτερα για άτομα με επισφαλές καθεστώς παραμονής, καθώς και η ντροπή, το ψυχικό τραύμα και το κοινωνικό στίγμα, ιδίως σε περιπτώσεις σεξουαλικής εκμετάλλευσης.
«Η προστασία δεν μπορεί να εξαρτάται αποκλειστικά από την ικανότητα ή την προθυμία των ίδιων των θυμάτων να προχωρήσουν σε καταγγελία», τόνισε. Πρόσθεσε ότι οι υπηρεσίες οφείλουν να αναγνωρίζουν τις ενδείξεις εκμετάλλευσης και να δημιουργούν ασφαλείς συνθήκες ώστε τα πιθανά θύματα να μπορούν να μιλήσουν.
Ο ρόλος των επαγγελματιών πρώτης γραμμής
Καθοριστικό ρόλο στον έγκαιρο εντοπισμό μπορούν να διαδραματίσουν οι επαγγελματίες πρώτης γραμμής, μεταξύ των οποίων λειτουργοί κοινωνικών υπηρεσιών, επαγγελματίες υγείας, ψυχολόγοι και άλλοι λειτουργοί που έρχονται σε επαφή με ευάλωτα άτομα.
Η κατάλληλη εκπαίδευση, η εξειδίκευση και η συνεργασία μεταξύ των υπηρεσιών μπορούν, σύμφωνα με την Επίτροπο, να συμβάλουν στον εντοπισμό περιστατικών που διαφορετικά ενδέχεται να παραμείνουν αδιάγνωστα.
Η πρώτη προσέγγιση ενός πιθανού θύματος πρέπει να στηρίζεται στην ενημέρωση για τα δικαιώματά του, στην εμπιστευτικότητα, στην κατάλληλη διερμηνεία και στην ουσιαστική πρόσβαση σε υπηρεσίες υποστήριξης, ανέφερε.
Αναφερόμενη στις ευρωπαϊκές εξελίξεις, σημείωσε ότι το θεσμικό πλαίσιο έχει ενισχυθεί. Έμφαση δίνεται στην αναγνώριση νέων μορφών εκμετάλλευσης, στην έγκαιρη αναγνώριση και παραπομπή των θυμάτων, στην εξειδικευμένη εκπαίδευση και στη νομική υποστήριξη, με συνεκτίμηση του φύλου, της ηλικίας, της αναπηρίας και των ιδιαίτερων αναγκών κάθε προσώπου.
Διευκρίνισε, ωστόσο, ότι η νομοθεσία δεν αρκεί από μόνη της, καθώς η αποτελεσματικότητα των μέτρων κρίνεται στην εφαρμογή και στην ικανότητα του συστήματος να εντοπίζει όσους παραμένουν αθέατοι.
Από την πλευρά του θεσμού που εκπροσωπεί, ανέδειξε τη σημασία της εποπτείας της διοικητικής δράσης και της διασφάλισης ότι οι αρμόδιες Αρχές εκπληρώνουν τις υποχρεώσεις τους για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Κλείνοντας, υπογράμμισε ότι όλα τα θύματα πρέπει να αναγνωρίζονται και να προστατεύονται, ανεξάρτητα από το καθεστώς παραμονής ή τις συνθήκες στις οποίες βρίσκονται.
«Η εκμετάλλευση δεν πρέπει να κρύβεται πίσω από τη γραφειοκρατία και την τυπικότητα», ανέφερε, σημειώνοντας ότι η ουσιαστική προστασία απαιτεί αποφασιστικότητα, διαρκή εγρήγορση και ένα σύστημα ικανό να προσεγγίζει όσους παραμένουν στο περιθώριο.
Οι παρουσιάσεις της ημερίδας
Στην ημερίδα έγιναν παρουσιάσεις για την πρόληψη, την προστασία των θυμάτων και τη συνεργασία των αρμόδιων υπηρεσιών.
Η Ελένη Μιχαήλ, υπεύθυνη του Γραφείου Καταπολέμησης Εμπορίας Προσώπων της Αστυνομίας Κύπρου, παρουσίασε τον ρόλο της Αστυνομίας στην πρόληψη και την καταπολέμηση του φαινομένου.
Η Μελίνα Τριγκίδου, Λειτουργός Α΄ στο Γραφείο Επιτρόπου Διοικήσεως και Προστασίας Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, ανέπτυξε το ζήτημα της προστασίας των θυμάτων στην πράξη, με επίκεντρο τον έγκαιρο εντοπισμό, την πρόσβαση σε δικαιώματα και τον συντονισμό των υπηρεσιών.
Η Αγγέλα Ιωακείμ, Λειτουργός Κοινωνικών Υπηρεσιών στις Υπηρεσίες Κοινωνικής Ευημερίας, παρουσίασε τις αρμοδιότητες των Υπηρεσιών και τη συμβολή τους στη διαχείριση και υποστήριξη των θυμάτων εμπορίας προσώπων.
Τις νομοθετικές και θεσμικές εξελίξεις παρουσίασαν ο Αντρέας Χατζηγεωργίου, Λειτουργός Δικαιοσύνης και Δημοσίας Τάξεως Α΄, και η Ανθή Παπουτσίδου, Διοικητικός Λειτουργός Α΄.
Πηγή: ΚΥΠΕ
