Σοβαρές αδυναμίες στη διαδικασία χορήγησης πολεοδομικών αδειών κατά παρέκκλιση καταγράφει η Ελεγκτική Υπηρεσία, προειδοποιώντας ότι η συσσώρευση εξαιρέσεων ενδέχεται να αποδυναμώσει τον πολεοδομικό σχεδιασμό και να οδηγήσει ακόμη και σε εκ των υστέρων νομιμοποίηση αυθαίρετων αναπτύξεων.
Η Ειδική Έκθεση ΕΕ-ΕΥ 30/2026 εξετάζει τη σχετική διαδικασία κατά την περίοδο 2020-2023 και εντοπίζει σημαντικές καθυστερήσεις, αποκλίσεις μεταξύ των αρμόδιων οργάνων, μη τήρηση προνοιών των Κανονισμών και ανεπαρκή αιτιολόγηση ορισμένων αποφάσεων.
Στον προλογισμό του, ο Γενικός Ελεγκτής Ανδρέας Παπακωνσταντίνου αναφέρει ότι τα ευρήματα δημιουργούν εύλογη ανησυχία πως «σταδιακά, η εξαίρεση κινδυνεύει να μετατραπεί σε κανόνα».
Όπως επισημαίνει, η δυνατότητα χορήγησης άδειας κατά παρέκκλιση θεσπίστηκε για έκτακτες περιπτώσεις και όχι για να λειτουργεί ως δεύτερο, παράλληλο πολεοδομικό σύστημα ή ως τρόπος παράκαμψης των Σχεδίων Ανάπτυξης.
633 αιτήσεις την περίοδο 2020-2023
Κατά την εξεταζόμενη περίοδο εξετάστηκαν 633 αιτήσεις για πολεοδομικές παρεκκλίσεις. Από αυτές, οι 259 αφορούσαν την ανέγερση μεμονωμένων κατοικιών και εγκρίθηκαν οι 139.
Η Ελεγκτική Υπηρεσία σημειώνει ότι η ανέγερση κατοικιών εκτός Ορίων Ανάπτυξης ενδέχεται να επηρεάζει τη συνοχή του πολεοδομικού σχεδιασμού και την προστασία της γεωργικής γης.
Ο Γενικός Ελεγκτής προειδοποιεί ότι κάθε παρέκκλιση μπορεί να δημιουργεί προηγούμενο για νέες αιτήσεις. Όπως αναφέρει, μία μεμονωμένη κατοικία εκτός ορίων ανάπτυξης μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως επιχείρημα για δεύτερη και τρίτη, μέχρι ο σχεδιασμός του κράτους να ανατρέπεται όχι μέσω θεσμικής αναθεώρησης, αλλά με τη συσσώρευση εξαιρέσεων.
Καθυστερήσεις και διαφορετικές ερμηνείες
Στα γενικά συμπεράσματα καταγράφονται σημαντικές καθυστερήσεις από την υποβολή των αιτήσεων στην Πολεοδομική Αρχή μέχρι την ολοκλήρωση της εξέτασής τους από το Συμβούλιο Μελέτης Παρεκκλίσεων (ΣΥΜΕΠΑ), καθώς και μεγάλες διαφορές στη διάρκεια της διαδικασίας.
Η έκθεση αναφέρει ακόμη περιπτώσεις μη τήρησης συγκεκριμένων προνοιών των Κανονισμών. Παράλληλα, χαρακτηρίζει τα κριτήρια αξιολόγησης γενικά διατυπωμένα, με αποτέλεσμα να επιδέχονται διαφορετικές ερμηνείες και να οδηγούν σε αποκλίσεις μεταξύ των εμπλεκόμενων αρχών.
Διαπιστώθηκε επίσης ανεπαρκής αιτιολόγηση τόσο των διαφορών μεταξύ των εισηγήσεων των αρμόδιων αρχών όσο και αλλαγών στις εισηγήσεις του ΣΥΜΕΠΑ.
Προσωρινή άδεια για υπεραγορά στη Λάρνακα
Μεταξύ των υποθέσεων που εξετάζονται περιλαμβάνονται υποστατικά σε βιομηχανική ζώνη της επαρχίας Λάρνακας, τα οποία είχαν αδειοδοτηθεί ως αποθήκες, αλλά λειτουργούσαν ως υπεραγορά.
Προηγούμενες αιτήσεις για αλλαγή χρήσης είχαν απορριφθεί το 2012 και το 2014, ενώ είχαν εκδοθεί δύο ειδοποιήσεις επιβολής. Η Πολεοδομική Αρχή εισηγήθηκε εκ νέου την απόρριψη της αίτησης, προειδοποιώντας ότι πιθανή έγκρισή της θα μπορούσε να εκληφθεί ως επιβράβευση αυθαίρετης ανάπτυξης.
Σύμφωνα με την έκθεση, το ΣΥΜΕΠΑ κατέγραψε ότι η ανάπτυξη επηρέαζε ουσιωδώς τη γενική στρατηγική του ισχύοντος Σχεδίου Ανάπτυξης, ενθάρρυνε τάσεις άναρχης ανάπτυξης και καταστρατηγούσε βασικές πολεοδομικές ρυθμίσεις.
Παρά τις διαπιστώσεις αυτές, εισηγήθηκε στο Υπουργικό Συμβούλιο τη χορήγηση προσωρινής πολεοδομικής άδειας τετραετούς διάρκειας, εισήγηση η οποία υιοθετήθηκε.
Μέχρι την ημερομηνία της έκθεσης, η υπεραγορά φαινόταν να συνεχίζει τη λειτουργία της χωρίς να έχει ακόμη εκδοθεί η προσωρινή άδεια, επειδή ο αιτητής δεν είχε ολοκληρώσει τις απαιτούμενες ενέργειες.
Κατοικία σε γεωργική γη στην Αμμόχωστο
Άλλη περίπτωση αφορά μεμονωμένη κατοικία σε γεωργική γη υψηλής ποιότητας, εντός αρδευτικού έργου στην επαρχία Αμμοχώστου.
Η Πολεοδομική Αρχή είχε καταγράψει ότι προηγούμενες αιτήσεις για την ανέγερση κατοικίας είχαν απορριφθεί, ότι το κτίσμα είχε ήδη ανεγερθεί αυθαίρετα και ότι η ανάπτυξη αντέβαινε στον στρατηγικό στόχο προστασίας της γόνιμης και παραγωγικής γεωργικής γης.
Είχε επίσης επισημάνει ότι οι ιδιοκτήτες γνώριζαν ή όφειλαν να γνωρίζουν τις αναπτυξιακές δυνατότητες του τεμαχίου και ότι η έγκριση θα δημιουργούσε κακό προηγούμενο.
Παρά τις επισημάνσεις, το ΣΥΜΕΠΑ εισηγήθηκε ομόφωνα την έγκριση της αίτησης και το Υπουργικό Συμβούλιο την ενέκρινε. Κατά τον έλεγχο, ωστόσο, δεν εντοπίστηκαν τεκμήρια ότι είχαν εξεταστεί επαρκώς κρίσιμοι ισχυρισμοί που χρησιμοποιήθηκαν για την αιτιολόγηση της θετικής εισήγησης.
Η υπόθεση των 20 κατοικιών στη Λεμεσό
Για σκοπούς πληρότητας, η έκθεση παραπέμπει και σε συναφή υπόθεση που δεν αποτέλεσε αντικείμενο του ελέγχου. Αφορούσε 20 κατοικίες εκτός οικιστικής ζώνης στην επαρχία Λεμεσού, οι οποίες ανεγέρθηκαν χωρίς τις απαιτούμενες άδειες.
Το ΣΥΜΕΠΑ εισηγήθηκε την έγκριση των αιτήσεων με αντισταθμιστικά μέτρα και το Υπουργικό Συμβούλιο ενέκρινε τη χορήγηση πολεοδομικής άδειας στις 8 Φεβρουαρίου 2023.
Σύμφωνα με την έκθεση, η Ελεγκτική Υπηρεσία παρέπεμψε την υπόθεση στην Ανεξάρτητη Αρχή κατά της Διαφθοράς στις 27 Ιουνίου 2024.
Απόκλιση σε 90 εισηγήσεις
Ο έλεγχος εντόπισε σημαντικές διαφοροποιήσεις στις κρίσεις των Πολεοδομικών Αρχών και του ΣΥΜΕΠΑ, παρότι αξιολογούσαν τα ίδια δεδομένα.
Την περίοδο 2020-2023, το ΣΥΜΕΠΑ διαφοροποιήθηκε από την Πολεοδομική Αρχή σε 90 από 627 εισηγήσεις, ποσοστό 14,35%. Μόνο το 2023, το αντίστοιχο ποσοστό ανήλθε στο 21,4%.
Η έκθεση διευκρινίζει ότι η διαφορετική κρίση δύο αρμόδιων οργάνων δεν αποτελεί από μόνη της αδυναμία. Όταν, όμως, το τελικό συμπέρασμα αποκλίνει ουσιωδώς από τις τεχνικές απόψεις που κατατέθηκαν, το σκεπτικό της διαφορετικής αξιολόγησης θα πρέπει να προκύπτει ευδιάκριτα από τον διοικητικό φάκελο.
Υποθέσεις χρειάστηκαν πάνω από δέκα χρόνια
Κατά την περίοδο 2020-2023, ο μέσος χρόνος εξέτασης των αιτήσεων κυμαινόταν από 25 έως 31 μήνες.
Οι αποκλίσεις, ωστόσο, ήταν ιδιαίτερα μεγάλες: ορισμένες υποθέσεις ολοκληρώθηκαν σε λιγότερο από τρεις μήνες, ενώ άλλες χρειάστηκαν περισσότερο από δέκα χρόνια.
Πηγή: ΚΥΠΕ
